Merhaba güzel insan siteme hoşgeldin ; Bugün
Dil ve Anlatım-Ses Olayları

a. Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi–Ünsüz
Uyumu):
Sonunda f,s,t,k,ç,ş, h,p ünsüzleri bulunan
kelimeler “c,d,g” yle başlayan bir ek aldığı
zaman ekin başındaki yumuşak ünsüzler
sertleşerek “ç,t,k” olur.
sınıfda değil sınıfta
Türk- ce → Türkçe
at-gı değil atkı
çiçek- ci değil çiçekçi
1905’te,
* Ünsüz benzeşmesi yabancı dillerden dilimize
giren bazı yabancı sözcükler ile birleşik
sözcüklerde aranmaz.
İstikbâl, mahdut, makbul, işgal, meşgul ile
akbaba, kurtdereli, üçgen, Akdeniz, kırkbayır
vb.
b. Sert Ünsüzlerin Yumuşaması (Ünsüz
Değişimi)
Sözcük sonlarındaki sert ünsüzler (ç, k, p, t)
sesli harfle başlayan bir ek aldıklarında
yumuşarlar: ç – c; k – ğ; p – b; t – d olur. Bu
kurala sert ünsüzlerin yumuşaması denir.
ağaç – ağacı
ekmek – ekmeği
söğüt – söğüde
kitap – kitaba vb.
* Tek heceli sözcükler ile yabancı dillerden
dilimize giren bazı sözcükler bu kurala uymaz.
iç- içi; ok- oku; kırk- kırkı; kata – kata; yat –
yatı vb. gayret – gayreti; ehemmiyetehemmiyeti
vb.
hukuk – hukuku; millet- milleti vb.
c. Ünlü türemesi:
* -cık / -cik eki alan bazı kelimelerde araya
bir ünlünün girdiği görülür:
Bir-cik→biricik, az-cık→azıcık, genç-cik →
gencecik, dar-cık→daracık…
* Pekiştirilmiş bazı kelimelerde de ünlü
türemesi olabilir:
Yalnız → yapayalnız, çevre → çepeçevre,
gündüz → güpegündüz, düz → düpedüz,
çıplak →çırılçıplak
d. Ünsüz türemesi:
* Bazı birleşik fiillerin oluşumunda ünsüz
türemesi görülür:
Af etmek – affetmek
his etmek – hissetmek
* Bazı sözcüklere ünlüyle başlayan bir ek
getirildiğinde sözcüklerde aynı türeme ortaya
çıkar.
Örnek: af-ı = affı
had-i = haddi
hak-ı=hakkı
* Ünlüyle biten sözcüklere, ünlüyle başlayan
bir ek geldiğinde, Türkçe sözcüklerde iki ünlü
yan yana gelemeyeceği için bu ünlülerin
arasına “y,ş,s,n” ünsüzlerinden uygun olan
biri gelir. Bu ünsüz türemesine kaynaştırma da
denir. Örnek:
oku-y-an okuyan
baba-s-ı babası
yedi-ş-er yedişer
elma-n-ın elmanın
e. Ünlü Düşmesi:
* İki heceli olan kimi sözcükler ünlüyle
başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerinde
bulunan ünlüyü düşürürler.
Omuz – um = omzum
oğul – u = oğlu
* Baz birleşik fiillerin oluşumunda ünlü
düşmesi olur:
Kahır olmak =Kahrolmak Sabır etmek=
Sabretmek
* Bazı sözcükler yapım eki alırken ünlü
düşmesi olur:
İleri – le – mek =ilerlemek
koku – la – mak=koklamak
f. Ünsüz Düşmesi:
* -cek ,-cak küçültme eki alan bazı
kelimelerde olur:
Küçük-cük=küçücük minik-cik=minicik
* Bazı sözcükler yapım eki alırken ünsüz
düşmesi olur:
Yüksek-l-mek=yükselmek
Alçak-l-mak=alçalmak
g. Ünlü Daralması:
* Fiillerin sonlarında bulunan geniş ünlüler (a,
e) “-yor” ekinin darlaştırıcı özelliğinden dolayı
daralarak, (ı, i, u, ü) dar ünlülerine dönüşür.
Buna ünlü daralması denir.
bekl-e-yor > bekl-i-yor
kalm-a-yor > kalm-ı-yor
özl-e-yor > özl-ü-yor
soll-a-yor > soll-u-yor
*Tek heceli olan “de- ,ye-“ fiillerinde de
darlaşma görülmektedir:
De-y-en=diyen ye-yor=yiyor
De-y-erek=diyerek ye-y-en=yiyen

BİLGİLER
tarafından 09 Şubat 2010 - 11:31 tarihinde yayınlandı.
OKUNMA
Bu Yazı Şuana Kadar 9 views kez Okunmuştur.
PAYLAŞ
Yorum yapın

Yorum yapma kapalı.


Kategoriler
Üye Girişi
Kullanıcı Adı
:
Şifre
:
Şifremi Unuttum?
Popüler Yazılarım
Olumlu-Olumsuz Cümleler

a) Olumlu Cümle: * Yüklemin bildirdiği eylemin yapıldığını, gerçekleştiğini ya da gerçekleşebileceğini belirten...

Saat Problemleri (6.Sınıf)

Akrep ile yelkovan arasındaki açının ölçüsü: Formül: [(11xdakika-60xsaat)/2] Örnek: Saat 8’i...

ANLATIM BİÇİMLERİ-TEST

ANLATIM BİÇİMLERİ TARAMA TESTİ 1. Dergilerin hemen hepsi şiirle dolu, çoğu da doğrusu çekiyor...

Edatlar test soruları

Edatlarla ilgili aşağıdaki testi çözerek bilginizi sınayabilirsiniz. 1.Aşağıdakilerden hangisinde...

Protein Sentezi Soru ve Cevapları

Yönetici moleküller ve protein sentezi konusunun önemli alt başlıklarından protein sentezi ile...

Son Yorumlar
Arşiv
Etiket Bulutu